АНАЛИЗА: За исплата на пензии ќе бидат потребни повеќе од 1 милијарада евра!

Фото: Принтскрин Мета

 

 

Бројот на пензионери ќе расте, а  ќе се зголемат и вкупните расходи на државниот Фонд за пензиско и инвалидско осигурување, особено раст ќе има кај трошоците за исплата на пензии – се гледа од новиот Стратешки план на ПИОМ 2019-2021 г. кој е веќе објавен. Јасно е дека дефицитот во буџетската каса ќе се зголемува и овој минус ќе мора да се алиментира од централниот Буџет, пишува во неделната економска анализа на Порталб.мк.

 

Пишува: Анета Додевска

Во очекување на конечна анализа за состојбите во пензискиот систем, засега е познато дека нема да се поместува старосната граница за пензионирање. Еве што се вели во најновите проекции за Фондот за пензиско и инвалидско осигурување на Репулика Македонија (скратено ПИОМ).

 

ЌЕ РАСТЕ БРОЈОТ НА ПЕНЗИОНЕРИ

 Според сегашните проекции на ПИОМ, во оваа буџетска година,  пензија ќе земаат 320 300 корисници, но овој број според новообјавениот Стратешки план ќе биде во постојан раст во следните три години. Само на годишно ниво , или во 2019 во однос на годинава, бројот на пензионери ќе се зголеми за нови 4 082. Проекциите што ги  изработи државниот фонд покажуваат дека во 2021 година во Македонија ќе има повеќе 335 000 пензионери.

 

Корисници на пензија

Број на корисници
2019 година 324 382 корисници
2020 година 330 051 корисници
2021 година

335 835 корисници

 

Ќе расте бројот на корисници на пензија, но ќе расте и трошокот за исплата на редовни пензии. Годинава, за редовна исплата ќе се потрошат скоро 880 милиони евра, но оваа сума ќе биде во постојан раст во следните година. Според познавачите, причината за пораст на  расходите се лоцира во две точки – зголемување на бројот на пензионери и зголемување на висината на пензиите.

Според економистите што ги консултираше „Порталб“, со сегашната поставеност на пензискиот систем и динамиката на новите вработувања ( од кои треба да се обезбедат приходи по основ на придонеси), очекувано е дека ќе се продлабочува и дефицитот во фондовската каса.

„Според некои симулации, дури и кога не би постоела невработеност во Македонија, Фондот повторно би имал недостиг од изворно финансирање. Затоа е неопходна темелна широкопојасна реформа, во смисла на оптимален микс од корекции кај стапките на придонеси, заменските стапки, границата на пензионирање и условите за пензионирање кај бенефицираниот стаж. Овие корекции не треба да се прават веднаш и нагло, туку да се испланираат сега и да се спроведат во некој доволно долг период од 10-тина години, за да нивниот товар не биде значајно почувствуван од засегнатите страни. Лично очекувам дека Владата најпосле ќе излезе со долгоочекуваната студија за пензиската реформа, која беше ветена уште во февруари годинава, и дека ќе се воздржува од популистички мерки во делот на бенефицираните стажови“- вели профеосрот Марјан Петрески.

Анализата на расходите за пензии што ја направи “Пораталб“ покажува дека во  2021 година  во однос на годинава, вкупниот трошок за исплата на пензии ќе се зголеми за близу 140. 000 000 милиони евра.

Расходи за пензии:

 

2018 година                      879 076 910 евра

2019 година                      919 631 056 евра

2020 година                      968 659 349 евра

2021 година                   1 016 853 008 евра

Годинава вкупните расходи на ПИОМ се проектирани на ниво од 1,1 милијарда евра, а повеќе од 43% од оваа сума се покрива со пари од централниот Буџет.

„Во текот на 2018 година 54.000 милиони денари (54 милијарди денари), се наменети за исплата на пензии, со вклучено редовно законско усогласување“ – се наведува во Буџетот за 2018 година.

Дефицитот во фондовската каса е во континуиран раст, а во период од десет години, буџетските трансфери со кои се обезбедува ликвидност се зголемени за 1,8 пати. Државниот фонд влезе во зона на финансиска нестабилност најпрво по реформата во 2006 година, кога се случи премин од едностолбен во тростолбен пензиски систем, а потоа и со намалување на стапката на придонеси од 21,2% на 19% во 2009 и понатаму на 18% во 2010 година.

 

НАЈБРОЈНИ СЕ КОРИСНИЦИТЕ НА СТАРОСНА ПЕНЗИЈА

 

Според висината, предничи воената пензија која во август годинава била повисока од 21 000 денари, додека најниска е земјоделската пензија од околу 7 000 денари. Висината на просечната пензија во Македонија, измерена во осмиот месец од годинава изнесувала 14 146 денари или 230 евра.

Просечна висина на пензија според вид

 

Семејна пензија           11 331 денари

Инвалидска пензија     12 801 денари

Старосна пензија         15 414 денари

Земјоделска пензија       7 033 денари

Воена пензија               21 330 денари

 

Од друга страна, најбројни се пензионерите приматели на старосна пензија, додека најмалубројни се оние кои земаат минимална земјоделска пензија.

Структура на пензионери

 

Мини.земјоделска пензија        0,07%

Воена пензија                            0,42%

Инвалидска пензија                 11,44%

Семејна пензија                        24,20%

Старосна пензија                      63,87%

 

Во август, според официјалната статистика на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување, во земјава имало 315 112 пензионери.  Во очекување на конечната анализа за состојбите во вкупниот пензиски систем, која треба да се изработи во соработка со меѓународни финансиски експерти, надлежните се изјаснија дека засега нема да се менува старосната граница за пензионирање, мерка која беше лиферувана во јавноста како можна со цел да се ублажи финансиската нестабилност на ПИОМ.

„Важно е да се напомене дека и сегашните пензионери се безбедни. Пензии имаме, исплатата на пензии е редовна. Двапати годишно како што ветивме така и правиме, ги усогласуваме пензиите со трошоците за живот и растот на плати, и токму затоа има и постојан раст на пензиите. Остануваме на истиот став – возрасната граница за пензионирање нема да се поместува. Сите други адаптации што ќе се прават нема да бидат на штета на никого, туку сите заедно да инвестираме во еден подобар систем. Не би дала рок, важно е да сме на сигурно кога една реформа се прави да сме согласни дека нема дилеми дека на крајот ќе имаме стабилен пензиски систем што се грижи и за сегашните пензионери и за идните пензионери“ – изјави неодамна министерката за труд и социјална полиитика, Мила Царовска.

Дел од економистите оценуваат дека со сегашната поставеност на вкупниот пензиски систем, одржливоста е на „сткалени“ нозе и дека во догледно време реформите ќе бидата неизбежни.

„Сите чинители во нашето општество, вклучително и носителите на политиките, се согласни дека на ПИОМ му е потребна реформа. Да ги потсетам читателите дека и премиерот изјави дека доколку е неопходно ќе прибегне кон зголемување на границата за пензионирање. Оваа состојба е предизвикана од тоа што пензиите – главниот расход на ПИОМ – беа зголемувани во минатото ад-хок, а од друга страна беа намалени пензиските придонеси, главниот приход на ПИОМ. Со таков тренд, сега сме во ситуација во која скоро половина од средствата ПИОМ ги добива од централниот буџет. Значи, пензии секогаш ќе има, бидејќи централниот буџет никогаш нема да пресуши,  меѓутоа одржливоста на фондот е значајно загрозена поради опаѓачкиот тренд на неговите изворни приходи“ – вели професорот Петрески.

Светска Банка и Меѓународниот монетарен фонд веќе неколку години по ред предупредуват дека македонскиот пензиски фонд е неодржлив на долг рок.  Во Македонија соодносот вработен – пензионер изнесува 2 према 1, односно на секои двајца вработени има еден пензионер, што не е во согласност со европските стандарди и се смета за неодржлив тренд.

 


Овој напис е изработен во рамките на Проектот за зголемување на отчетноста и одговорноста на политичарите и партиите пред граѓаните, Вистиномер, имплементиран од Метаморфозис. Написот e овозможен со поддршка на американската непрофитна фондација (NED - National Endowment for Democracy) и Балканскиот фонд за демократија, проект на Германскиот Маршалов фонд на САД (BTD – The Balkan Trust for Democracy, a project of the German Marshall Fund of the United States), иницијатива која поддржува демократија, добро владеење и евро-атлантски интеграции во Југо-источна Европа. Содржината на рецензијата е одговорност на авторот и не ги одразува ставовите на Метаморфозис, National Endowment for Democracy, The Balkan Trust for Democracy, проект на Германскиот Маршалов фонд на САД, или нивните партнери.