ДЕЗИНФО РАДАР: Следи и предупреди, бр. 12 (подготвено во ноември 2025)
Очекувани критични настани кои веројатно ќе поттикнат дезинформациски наративи во декември 2025 г., идентификувани во текот на ноември
Западен Балкан следи и предупреди: Предвиденото зголемување на антимигрантските дезинформациски наративи претставува закана за стабилноста на Западен Балкан
Нов бран на антимигрантски дезинформации веројатно ќе се прошири низ Западен Балкан, потпирајќи се врз неодамнешните објави и медиумски содржини што ги прикажуваат мигрантите како криминалци, екстремисти или егзистенцијални закани за националниот идентитет. Слични наративи веќе се појавуваат во повеќето земји од Западен Балкан каде што анти-ЕУ актерите ја претставуваат миграцијата како опасност за социјалната стабилност и промовираат неосновани тврдења за „мигрантски инвазии“. Ова е преформулирање на вистинските официјални вести и податоци од медиумите што го одразуваат тековниот проток на мигранти во Европа. Во исто време, официјалните податоци покажуваат дека нерегуларните преминувања на мигранти во регионот значително се намалија, што е спротивно на сензационалистичките тврдења засилени на социјалните мрежи. Овие наративи се создадени да предизвикаат страв, гнев и етничка несигурност, честопати претставувајќи ја миграцијата како дел од поголем заговор или наводен товар наметнат од ЕУ.
Ваквите дезинформации им штетат на демократските општества со тоа што ја еродираат довербата во институциите, поттикнуваат поларизација и поткопуваат почитување на човековите права како основни вредности поврзани со патот на интеграција на секоја земја во ЕУ. Кога мигрантите се претставени како закана, во јавната дебата доминирана страв, а не докази, што ги прави општествата поранливи на манипулации од домашни актери кои бараат политичка добивка и од надворешни актери кои имаат за цел да го ослабат усогласувањето на регионот со ЕУ. Оваа средина не само што ја нарушува социјалната кохезија, туку и ризикува да ги забави или попречи преговорите со ЕУ, бидејќи земјите се чини дека не се во можност да ги почитуваат европските стандарди за владеење на правото, заштита на малцинствата и одговорното управување со миграцијата.
Албанија: Се очекува силно политизираните и поларизирани наративи околу законите за родова еднаквост и граѓански статус да го таргетираат процесот на пристапување во ЕУ
Се очекува јавниот дискурс во Албанија да се поларизира околу новиот Закон за родова еднаквост, кој Парламентот веќе го одобри, како и околу предложените измени на Законот за граѓански статус, за кои ќе се гласа на почетокот на декември. 
Овие два закона немаат никаква правна или политичка поврзаност, но се соочуваат со два различни наративи од спротивставени страни, што ги прави центар околу кој се очекува да се појават дезинформациски кампањи и шпекулации, особено оние што ги претвораат сложените реформи во емоционални пораки на „културна војна“. Дезинформациите може да тврдат дека законите „го менуваат националниот идентитет“, „ги уништуваат традиционалните вредности“ или воведуваат идеи што законите воопшто не ги содржат. Целта на овие наративи е да создадат страв, гнев и конфузија, честопати со претерување или измислување импликации од законите. Овие наративи директно им штетат на преговорите со ЕУ и процесот на пристапување на земјата.
Се очекува политичките актери, сензационалистичките медиуми, религиозните групи, инфлуенсерите и анонимните онлајн страници да ги засилат ваквите тврдења, додека надворешните актери би можеле да ја искористат ситуацијата за своја регионална политичка корист. Владејачката партија создава впечаток дека двата закони се дел од една поширока агенда за родови прашања, додека неколку групи, вклучувајќи ги „За живот“ и „Семејство“, вршат притисок врз претседателот да не ги потпише законите. Оваа дебата се одвива во период кога Албанија работи на отворање на пет преговарачки кластери со ЕУ, што ги прави точните информации особено важни. Како што се шират овие пораки, јавноста може да стане поделена или да изгуби доверба во институциите, па затоа проверките на факти и доверливите извори се клучни за граѓаните да не бидат заведени во овој многу емотивен политички момент.
Босна и Херцеговина: Се очекува координираните дезинформациски наративи околу ревизијата на Дејтонскиот договор да ја поткопаат демократијата и патот на земјата кон ЕУ
Во наредниот период, граѓаните во Босна и Херцеговина можат да очекуваат нов бран координирани дезинформации што се обидуваат да ја прикажат земјата како нестабилна, поделена и неспособна за демократски напредок. 
Растечката мешавина од српски и хрватски националистички наративи, вклучувајќи повици за „трет ентитет “, тврдења за „колапс на граѓанска Босна“ и искривувања на извештајот на Европската комисија, веќе се шират низ медиумите и социјалните мрежи. Овие пораки, честопати промовирани од политички контролирани медиуми и регионални актери, претставуваат измислени закани и претерани етнички опасности. Кога се комбинираат со долгогодишните српски и руски наративи за „враќање на оригиналниот Дејтон“, тие работат заедно за да ја доведат во прашање легитимноста на државата, да ја поткопаат довербата во нејзините институции и да ги убедат граѓаните дека коегзистенцијата е невозможна.
Штетата од овие наративи не е апстрактна, туку директно влијае врз демократското ткиво на земјата и нејзината европска иднина. Со поттикнување на луѓето да се плашат едни од други, овие кампањи ја ослабуваат јавната доверба, ги поларизираат заедниците и го отежнуваат функционирањето на институциите. Тие го одвлекуваат вниманието на граѓаните од реалните проблеми како што се корупцијата, економската стагнација и одговорноста, а воедно ги овластуваат политичките актери, кои се потпираат врз поделбите, за да останат на власт. Најопасно е што тие се обидуваат да создадат впечаток дека Босна и Херцеговина е премногу кревка или премногу поделена за членство во ЕУ. Доколку овие наративи се зацврстат, тие би можеле да ги забават реформите, да ја еродираат надежта во европскиот проект и да ја турнат земјата во нестабилност преку намерни обиди за манипулирање со општеството.
Косово: Се очекува дезинформациските наративи поврзани со стабилноста да се засилат по локалните избори
Претстојниот трансфер на власта во северните општини на Косово станува клучен момент каде што се очекува брзо ширење на дезинформациите. 
Додека новоизбраните градоначалници од Српска листа се подготвуваат да положат заклетва и да ја преземат функцијата, прашањето е дали ќе положат заклетва под грбот на Република Косово, со што ќе ја признаат легитимноста на институциите на Косово. Политичките, медиумските и странските актери веројатно ќе промовираат погрешни наративи што го прикажуваат процесот како напад врз српската заедница или како политичка отстапка. Некои медиуми на српски јазик може да тврдат дека Косово „го блокира претставувањето на Србите“ или дека српската држава „се откажува од суверенитетот“. Во исто време, се очекува каналите поврзани со Русија да ги засилат предупредувањата за „непосредни тензии“ или „мешање на Западот“ за да создадат конфузија и страв. Овие наративи ќе имаат за цел да ја доведат во прашање легалноста на заклетвата, да создадат сомнежи за институционалната легитимност и да го прикажат Косово како да влегува во нова политичка криза, без оглед на фактите.
Штетата од овие дезинформациски кампањи оди многу подалеку од онлајн бучавата. Ваквите наративи се создадени да ја продлабочат недовербата меѓу заедниците, да ги натераат граѓаните кои се етнички Срби да се чувствуваат загрозени и да ги поттикнат косовските Албанци да веруваат дека државата е поткопана, со што се поттикнува поларизација од двете страни. Предупредувањата за насилство, административни „чистки“ или заплени на имот можат да создадат вистински страв и да ги обесхрабрат луѓето да се ангажираат со локалните институции. Со прикажување на секој чекор од оваа транзиција како манипулиран или диктиран однадвор, овие напори ја ослабуваат довербата во демократските процеси и ја оштетуваат меѓународната веродостојност на Косово во чувствително време за неговата интеграција во ЕУ и НАТО.
Црна Гора: Преувеличените наративи за закана од мигранти што поттикнуваат антитурски чувства во услови на суспензија на визите веројатно ќе продолжат и во наредниот период
Неодамнешните наративи што циркулираат на интернет погрешно ја претставуваат ситуацијата околу мигрантите во Црна Гора, особено турските и азербејџанските државјани. 
Некои објави шират лажни или преувеличени тврдења за големината и намерите на мигрантските заедници, претставувајќи ги како опасност за јавната безбедност, локалните бизниси и културната кохезија и користејќи ги овие наративи за поттикнување страв, влијание врз јавното мислење и добивање политичка моќ. Всушност, официјалните податоци покажуваат многу помали бројки од оние што циркулираат на интернет, а ниеден доказ не ги поддржува тврдењата за целна демографска манипулација или криминално однесување од страна на мигрантите.
Иако некои политичари и медиуми ги засилија овие наративи, властите ги разјаснија фактите и нагласија дека мигрантите имаат право на безбедност и заштита. Ваквите дезинформации треба да се разберат во контекст, бидејќи слични антимигрантски наративи често се експлоатираат од популистички актери низ целиот регион за да го мобилизираат јавното расположение. И покрај искривувањата, владините и дипломатските интервенции имаа за цел да го зачуваат јавниот ред, да ги заштитат жителите и да спречат понатамошна ескалација на етничките тензии. Како одговор на зголемените тензии, Владата на Црна Гора привремено го суспендираше безвизниот режим за турските граѓани, наведувајќи ја загриженоста за јавната безбедност. Според официјалните изјави, мерката е привремена и има за цел да ги зајакне механизмите за следење на влезот и престојот на странските државјани. Суспензијата следеше по инцидентот со прободување во Подгорица и поврзаните немири, вклучувајќи протести и оштетување на имотот и беше соопштена заедно со гаранции дека правата и безбедноста на турските жители ќе бидат заштитени.
Северна Македонија: Се очекува манипулациите со извештајот за напредокот на ЕУ да продолжат да поттикнуваат дезинформации и анти-ЕУ наративи што се обидуваат да го минимизираат неговото значење
Мониторингот на информациската средина во Северна Македонија укажува на зголемување на дезинформациските тврдења дека условите на ЕУ
наведени во последниот извештај за напредокот се создадени да ја „уништат нацијата“, погрешно претставувајќи ги стандардните барања за реформи како егзистенцијална закана и користејќи ги овие точки за политичко условување, притисок и домашна политичка динамика. Всушност, Европската комисија забележува ограничен напредок во споредба со минатата година, но не и регресија. Додека премиерот Христијан Мицкоски јавно изјави дека Северна Македонија е неправедно задржана „во чекалницата на ЕУ“, во исто време изјавите од неговата политичка партија го минимизираа извештајот нарекувајќи го „извештајче“, деминутивна фраза на македонски јазик што се користи за да се минимизира неговото значење.
Две недели подоцна, Мцкоски повтори дека земјата останува посветена на патот кон ЕУ, но тврдеше и дека ЕУ применува двојни стандарди. Овој долгогодишен наратив опстојува во македонскиот дезинформативен пејзаж со години и дополнително се засилува секогаш кога го повторуваат високи функционери. Ваквите искривувања ги зајакнуваат вкоренетите евроскептични и антизападни пораки, прикажувајќи ги ЕУ и НАТО како закани за суверенитетот на земјата. Погрешните толкувања не застанаа тука, бидејќи некои актери отидоа уште подалеку со измислување тврдења што извештајот никогаш не ги содржеше. На пример, Општина Тетово лажно објави дека е позитивно оценета од Европската комисија за зголемување на зелените површини, подобрување на квалитетот на воздухот и создавање поздрава животна средина за граѓаните. Но, Тетово се споменува само еднаш во извештајот, единствено во однос на комплетирањето на катастарот на загадувачи на воздухот, без пофалби или оценка на политиките за животна средина. Всушност, општината продолжува да се бори со сериозно загадување на воздухот и нема зелени површини за да ги поткрепи таквите тврдења.
Србија: Очекувани дезинформациски кампањи пред протестите поради планираното уривање на комплексот Генералштаб
Додека Србија се движи кон нов бран мобилизација поради планираното уривање на комплексот Генералштаб, 
се очекува дезинформациите да се засилат во неделите пред, а особено околу протестите и годишнината од бомбардирањето на НАТО во 1999 година што следува напролет. Усвојувањето од страна на владата на lex specialis што овозможува уривање на заштитен културен споменик веќе ја поларизираше јавноста, создавајќи плодна почва за наративи што ја потценуваат или исмејуваат културната вредност на објектот, ги прикажуваат напорите за зачувување како пречки за „развој“ или ги прикажуваат граѓанските активисти како политички мотивирани агитатори. Овие наративи ќе имаат за цел да ја ослабат поддршката за студентските и граѓанските групи, да ги замаглат грижите за владеењето на правото и да го преформулираат прашањето за зачувување на наследството во произведен политички конфликт. Бидејќи Генералштабот е симболично поврзан со воздушната кампања на НАТО во 1999 година, дезинформациските актери веројатно ќе ја искористат темата како оружје за да го зајакнат антизападното расположение и да ја поткопаат наведената посветеност на Србија кон европските стандарди за транспарентност, заштита на културата и учество на јавноста.
Истовремено, јавноста треба да очекува бран на теории на за заговор водени од елитата, прикажувајќи ги протестите како манипулирани од странски сили или „моќни структури“ кои наводно сакаат да ја дестабилизираат Србија. Провладините таблоиди и поврзаните онлајн мрежи веројатно ќе ги засилат тврдењата дека студентите се „платени провокатори“, дека странските културни институции вршат притисок врз Србија да го запре нејзиниот развој или дека активистите дејствуваат во име на западните актери кои се обидуваат да го преработат значењето на бомбардирањето од 1999 година. Овие наративи служат за прикривање на вистинските мотиви зад уривањето — приватна добивка и политичка корист — додека го одвлекуваат вниманието од загриженоста што ја искажаа културните експерти, архитектите и граѓанските организации.
Дезинфо Радар: следи и предупреди е месечно издание на проектот Антидезинформациски центар на Западен Балкан, дел од алармниот систем за податоци и рано предупредување за закани од дезинформации, врз основа на увидите на партнерите на проектот од шесте земји на Западен Балкан. Дезинфо Радарот обезбедува навремено предупредување за очекувани критични настани што може да поттикнат дезинформациски наративи, базирани на анализа на проценката на ризик од континуирано медиумско мониторирање и од претходното искуство со повторувачки дезинформациски кампањи.
Информациите обезбедени од Дезинфо Радарот се претставени во концизен и лесен за читање формат и се дистрибуираат преку содржинскиот центар antidisinfo.net, преку електронски билтен, како и преку најпопуларните социјални мрежи во регионот.
Прочитајте повеќе во најновото издание (#12) на месечниот билтен „Disinfo Radar: Watch and Warn“.
Raskrinkavanje.me Raskrinkavanje
International and Security Affairs Centre – ISAC
Сите коментари и забелешки поврзани со овој и другите написи на Вистиномер, барањата за корекции и појаснувања, како и предлозите за проверка на изјавите на политичарите и ветувањата на политичките партии, можете да ги доставите преку овој формулар