Дигитална акција за зелена реакција: Зајакнување на следната генерација еколошки застапници во Северна Македонија

Во срцето на Пелагонискиот регион, каде што сонцето заоѓа зад индустриските оџаци на Битола и над пространото земјоделско земјиште, се раѓа нов вид револуција. Не револуција на запчаници и пареа, туку на податоци, медиумска писменост и граѓанска храброст. Здружението „Граѓански Патеки“, невладина организација од Битола, официјално ја започна својата најнова иницијатива: „Дигитална акција за зелена реакција“. Поддржан од грантот „Digital Spark“, овој проект го премостува јазот меѓу дигиталните вештини и активизмот за животната средина, претворајќи 11 млади локални жители во првите еколошки застапници во регионот

 

Со децении, Пелагонискиот регион се соочува со еколошка криза: сериозно загадување на животната средина и недостиг од транспарентно известување засновано врз факти. Иако квалитетот на воздухот (ниво на AQI) во зимските месеци често достигнува „опасни“ нивоа, а депонии се среќаваат на секој чекор, информациите што стигнуваат до јавноста ретко ја прикажуваат целата слика. Како последица на тоа, критичкото размислување на локалното население за загадувањето и застапувањето за заштита на животната средина во голема мера останува неразвиено.

„Проблемот не е само загадувањето, туку и молкот и дезинформациите што следат“, вели д-р Анета Шијакова, претседателка на Здружението „Граѓански Патеки“. „Младите овде се подложни на лажни вести поврзани со еколошки теми. Без алатки за проверка на фактите или пристап до институционални податоци, тие остануваат само неми набљудувачи на деградацијата на животната средина.“

Од набљудувачи до чувари

Од крајот на мај до почетокот на јуни 2026 година, во Битола се одржа првата поголема активност во рамките на проектот — интензивна дводневна обука. Единаесет мотивирани млади луѓе од Пелагонија се собраа за да ги совладаат „оружјата“ на современото застапување: истражувачкото новинарство и медиумската писменост.

Обуката ја водеа врвни експерти, обезбедувајќи спој на традиционалната новинарска етика и современите методи за дигитална проверка на фактите. Една од експертките беше д-р Анета Шијакова, наградувана новинарка со кариера во национални и меѓународни медиуми, вклучително и долгогодишно искуство како продуцентка и водителка на „Гласот на Америка“ (VOA) во Вашингтон. Таа ги пренесе „глобалните стандарди“ за известување во локалниот пелагониски контекст. Друг обучувач беше д-р Зоран Котевски, ИТ-експерт и професор на Факултетот за информатички и комуникациски технологии (ФИКТ) во Битола. Неговите сесии се фокусираа на техничката страна на вистината — специјализирани услуги за проверка на факти и дигитални алатки што се користат за разоткривање на дезинформациите.

Совладување на институционалната транспарентност

Еден од најзначајните делови од работилницата беше практичната обука за барања за слободен пристап до информации од јавен карактер. Учесниците не само што се запознаа со законот, туку научија како да го користат и како да го стават во функција на јавниот интерес.

„Досега не знаев дека како граѓанин имам законско право да побарам од општината точни информации за тоа колку средства се издвојуваат секоја година за заштита на животната средина и како се трошат“, сподели една од учесничките. Со тоа што научија како да бараат отчетност од локалните власти, овие млади застапници брзо преминуваат од пасивна загриженост кон активно следење на работата на институциите.

Со новите вештини, младите еколошки застапници веднаш почнаа со работа. Тие веќе ги избраа клучните теми поврзани со животната средина што ќе ги истражуваат во наредните месеци.

На прво место на нивната агенда е заштитата на шумите. Младите ќе истражуваат што се презема за заштита на локалните шуми и кои се клучните „бели дробови“ на Пелагонија. Станува збор за прашање од суштинско значење за опстанокот на регионот, бидејќи практично целиот свеж воздух што влегува во котлината доаѓа директно од Националниот парк Пелистер. Разбирањето на тоа како се управува со оваа природна заштитна преграда е нивен највисок приоритет.

Втора тема на која ќе работат учесниците се проблемите што го нагрдуваат регионот: дивите депонии. Тие активно ќе истражуваат што прават локалната самоуправа и општинските јавни комунални претпријатија за управување, чистење и спречување на создавањето на депониите, кои оставаат трага врз пелагонискиот пејзаж и претставуваат опасност за животната средина.

За нивната напорна работа да стигне до јавноста, проектот предвидува создавање на посебна веб-платформа. Овој дигитален центар ќе служи како официјална платформа за објавување на истражувачките новинарски стории и визуелизациите на податоци што ќе ги создаваат младите учесници.

Оваа платформа ќе биде алатка за постигнување вистинско влијание. На овој начин, младите практично ќе го поминат целиот процес на граѓанско застапување преку медиумски активизам. Тие ќе ги видат конкретните резултати од својата работа во живо на интернет, придонесувајќи за промени во јавниот дискурс.

На крај, проектот „Дигитална акција за зелена реакција“ поаѓа од тоа дека трајните промени се можни само кога младите ќе почувствуваат силно чувство на сопственост над резултатите од проектот. Со тоа што им ги дава податоците и можноста да го искажат својот став, Здружението „Граѓански Патеки“ ги учи на активизам и ја подготвува следната генерација чувари на Пелагонија.

Овој напис првично беше објавен на веб-страницата DDI Spark (https://ddidigitalspark.org/), создадена во рамките на проектот Регионален механизам за поддршка, што го спроведуваат Фондација Метаморфозис и тимот на Програмата за дигитален активизам на TechSoup, во партнерство со CIVICUS и во рамките на Иницијативата за дигитална демократија (DDI), која го опфаќа Глобалниот Југ. Програмата DDI е кофинансирана од Министерството за надворешни работи на Данска, Европската комисија и Норвешката агенција за развојна соработка.

 

Сите коментари и забелешки поврзани со овој и другите написи на Вистиномер, барањата за корекции и појаснувања, како и предлозите за проверка на изјавите на политичарите и ветувањата на политичките партии, можете да ги доставите преку овој формулар