Не, светот не е „концентрационен логор“ под команда на САД и ЕУ

Тезата дека „фашизмот се повампири“ и целиот свет е „концентрационен логор“ или дека САД и ЕУ се на чело на глобален фашистички поредок, не е поткрепена со докази. Фашизмот има конкретни историски карактеристики, а тие не можат едноставно да се изедначат со постоењето на војни, лоши политики, пропаганда или политички одлуки со кои некој не се согласува

 

Анализираме објава на Фејсбук која вели:

Како што за време на ХОЛОКАУСТОТ сите знаеја, а се правеа наудрени, сега, кога сиот свет е во КОНЦЕНТРАЦИОНЕН ЛОГОР, под команда на ,,новиот светски поредок” на чело со САД и блудницата ЕУ, пак сите знаат, ама се прават уште понаудрени.

Дали фашизмот се повампири?

Тврдењето прави директна споредба меѓу современиот свет и нацистичкиот систем на концентрациони логори, а САД и Европската Унија ги претставува како центар на наводен глобален фашистички поредок. За ваквата квалификација, меѓутоа, би биле потребни докази дека современите политички системи ги поседуваат основните карактеристики на фашизмот.

Според Меморијалниот музеј на Холокаустот на САД, фашизмот е ултранационалистичка и авторитарна политичка идеологија која се спротивставува на плурализмот, индивидуалните права и демократското владеење. Историски, фашистичките режими се карактеризираат со концентрација на власта околу авторитарен лидер, еднопартиска власт и потиснување на политичките противници.

Тоа е важно затоа што не секоја авторитарна политика, воена интервенција, цензура или злоупотреба на државната моќ автоматски претставува фашизам. За некоја власт да се квалификува како фашистичка, потребно е да се покаже дека ги исполнува суштинските политички карактеристики на фашизмот, а не само дека спроведува политика со која некој не се согласува. Дефиницијата на Меморијалниот музеј на Холокаустот токму на овие елементи го темели поимот „фашизам“.

Демократијата е под притисок, но тоа не е доказ за глобален фашизам

Точно е дека демократијата во светот последниве години бележи сериозно назадување. Според V-Dem Democracy Report 2026, на крајот на 2025 година во светот имало 87 демократии и 92 автократии, а 74 проценти од светското население живеело во автократски режими.

Но од ова не следи дека светот станал фашистички. Напротив, податоците покажуваат дека современиот свет содржи и голем број демократски држави, додека истовремено расте бројот на авторитарни режими. Тоа е демократско назадување и авторитаризација, а не доказ дека постои една централизирана фашистичка власт која управува со целиот свет.

Денес луѓето во просек живеат многу подолго

Еден од аргументите што ја поткопуваат сликата дека човештвото во целина живее во услови слични на концентрационен логор е драматичното зголемување на животниот век. Според Светската банка, глобалниот очекуван животен век при раѓање во 2023 година бил околу 73 години, значително повеќе отколку во претходните децении.

Тоа, се разбира, не значи дека денес нема војни, глад, репресија, сиромаштија или големи нееднаквости. Значи дека описот на целиот современ свет како „концентрационен логор“ е спротивен на основниот демографски факт дека човечкото население во просек живее многу подолго отколку во минатото.

И писменоста е на историски високо ниво

Истата слика се гледа и кај писменоста. Според податоците собрани од Our World in Data врз основа на UNESCO и други меѓународни извори, глобалната писменост драматично се зголемила во последните векови, а денес мнозинството од светското население е писмено.

Затоа, тезата дека човештвото како целина е ставено во некаков глобален „логор“ не може да се докажува со општа слика за влошување на животот. Напротив, дел од најважните показатели за човечкиот развој – животниот век, писменоста и пристапот до образование и здравство – се драматично подобрени во споредба со минатото.

Што е со војните?

Тука треба да се биде попрецизен. Не е точно без дополнителна методолошка ограда да се тврди дека денес има „најмалку жртви од војни“. Во светот и понатаму има големи вооружени конфликти со огромни човечки жртви.

Но исто така не е оправдано од постоењето на современи војни да се извлече заклучок дека целиот свет е во концентрационен логор. Бројот на жртви мора да се споредува според период, вид на конфликт и број на жители. Our World in Data, користејќи податоци од Uppsala Conflict Data Program, покажува дека военото насилство има огромни историски варијации и дека современиот период не може едноставно да се прогласи за „најсмртоносен во историјата“.

Дали ЕУ е фашистичка

Тврдењето дека Европската Унија е фашистички проект е во директен судир со нејзините основачки правни документи, иако тоа само по себе не значи дека секоја политика на ЕУ е исправна или недопустлива за критика.

Член 2 од Договорот за Европската Унија експлицитно наведува дека Унијата е заснована врз „човечкото достоинство, слободата, демократијата, еднаквоста, владеењето на правото и почитувањето на човековите права“, како и врз плурализмот, недискриминацијата и толеранцијата.

Ова не е доказ дека ЕУ никогаш не прекршува или не загрозува демократски принципи. Напротив, конкретни политики на ЕУ може да се критикуваат, а демократското назадување во одредени земји-членки е реален проблем. Но од тоа не следи дека целата ЕУ е фашистички режим. За таков заклучок би требало да се покаже отсуство на политички плурализам, укинување на демократското владеење и воспоставување авторитарна еднопартиска власт – токму елементите што историските дефиниции на фашизмот ги посочуваат како суштински.

Дали НАТО е фашистички сојуз

И тука постои директен извор кој овозможува проверка на тврдењето. Во Северноатлантскиот договор од 1949 година, основачките држави наведуваат дека сакаат да ја заштитат слободата и цивилизацијата засновани врз принципите на демократијата, индивидуалната слобода и владеењето на правото.

И самиот НАТО денес ги наведува индивидуалната слобода, демократијата, човековите права и владеењето на правото како заеднички вредности на Алијансата.

Повторно, тоа не значи дека НАТО не смее да биде критикуван. Воените интервенции, бомбардирањата, надворешната политика и одлуките на членките се легитимни теми за политичка и морална критика. Но критиката на НАТО не е исто што и доказ дека НАТО е фашистичка организација.

Дали Северна Македонија поддржува фашизам затоа што е членка на НАТО и се стреми кон ЕУ

Не. Тоа што Собранието на Северна Македонија донело резолуции и други акти со кои се поддржува евроинтеграцијата, а државата станала членка на НАТО и развива стратешко партнерство со САД, претставува надворешнополитички избор на државата. Од таквиот избор не следи дека македонските институции поддржуваат фашистичка идеологија.

За таков заклучок би требало да постојат докази дека Собранието или Владата се залагаат за суштинските карактеристики на фашизмот: авторитарна еднопартиска власт, укинување на политичкиот плурализам, потиснување на индивидуалните права и воспоставување на политички систем заснован врз ултранационализам и насилно потиснување на противниците. Таквите карактеристики се дел од дефиницијата на фашизмот на Меморијалниот музеј на Холокаустот.

Фактот дека Северна Македонија соработува со НАТО и се стреми кон членство во ЕУ, чии основачки документи експлицитно се повикуваат на демократија, човекови права и владеење на правото, не претставува доказ за поддршка на фашизмот.

Тезата дека „фашизмот се повампири“ содржи елемент што може легитимно да се дискутира: демократијата навистина е под сериозен глобален притисок и авторитаризмот во последните години се шири. Податоците на V-Dem се јасно предупредување во тој поглед.

Но од тоа не следи дека целиот свет е „концентрационен логор“ или дека САД и ЕУ се на чело на глобален фашистички поредок. Таквата квалификација не е поткрепена со докази. Фашизмот има конкретни историски карактеристики, а тие не можат едноставно да се изедначат со постоењето на војни, лоши политики, пропаганда или политички одлуки со кои некој не се согласува.

Поради сето ова, објавата што ја анализираме ја оценуваме како невистинита.

 

 

Сите коментари и забелешки поврзани со овој и другите написи на Вистиномер, барањата за корекции и појаснувања, како и предлозите за проверка на изјавите на политичарите и ветувањата на политичките партии, можете да ги доставите преку овој формулар