Руската православна пропаганда најде влез во црковните медиуми во Северна Македонија

Известувањето на Литургија.мк е несразмерно со вестите и известувањата што влијаат врз религиозните случувања на привремено окупираните украински територии од Русија. Во некои од известувањата, децидно се тврди дека Донецк е дел од Русија, што може да се смета за директен обид за усогласување на јавната перцепција во Северна Македонија со територијалните претензии на Русија. Силното потпирање на Литургија.мк врз извори пријателски настроени кон Москва, како што е OrthoChristian, често преку директен, непроверен превод на македонски јазик, го забрзува развојот на јавното мислење кое е наклонето кон оправдување на Русија за инвазијата на Украина

 

Автор: д-р Андреја Богдановски, аналитичар

 

Црковно прегрупирање меѓу Москва и Скопје

Откако со декретот на Српската православна црква („томос“ во црковниот жаргон) во јуни 2022 година ѝ беше доделена автокефалност на Македонската православна црква – Охридска архиепископија (МПЦ-ОА) , македонските архијереи го насочија погледот кон Москва, а подалеку од Цариград.

Руската православна црква (РПЦ) донесе добро пресметана и навремена одлука кога ја призна македонската автокефалност кратко потоа (август 2022 година), без да покаже никаква загриженост поврзана со идентитетот, со што стекна симпатии меѓу врвните ешалони на МПЦ-ОА и македонските верници.

Неодамна со признавањето на МПЦ-ОА од страна на Руската црква, комуникацијата со Московската патријаршија значително се зголеми (видете тука и тука). Ова вклучуваше контакти на високо ниво, што наскоро се претвори во отворање на портите за руската пропаганда во Северна Македонија, во голема мера заобиколувајќи ја Српската православна црква, која традиционално се сметаше за центар на „меката моќ“ на Русија во Западен Балкан.

 

Поддршка на МПЦ-OA за наративи поврзани со Кремљ

Руското признавање на МПЦ-ОА дојде шест месеци откако Русија започна неиспровоцирана војна против Украина. Кога некои влијателни православни цркви ја осудија војната (видете тука и тука), архиепископот Стефан, наместо да ја осуди поддршката на патријархот Кирил за војната, понуди ново партнерство со РПЦ во овој дел од Југоисточна Европа, дозволувајќи му на руското присуство да навлезе во македонските црковни кругови.

Сега значително подобрените црковни врски на високо ниво меѓу Скопјe и Москва се совпаѓаат во сферата на комуникациите и медиумите. Московската патријаршија покажа растечки интерес за проширување на својата работа во издавачкиот сектор, што е потврдено од посетите на раководителот на Издавачкиот оддел на Скопската епархија во Москва во октомври 2025 година и во јули 2024 година.

Заклучувањето на МПЦ-ОА од страна на Москва во нејзината орбита преку признавањето на нејзината автокефалност дојде со очекувања дека Македонската православна црква треба да ја преуреди својата „надворешна политика“ за да го отслика најитниот приоритет на Московската патријаршија, а тоа е заштитата на нејзините црковни интереси во Украина, очекувајќи целосна поддршка за Украинската православна црква (УПЦ).

Властите во Киев, како и Руската православна црква, сметаат дека УПЦ е канонски поврзана со Руската православна црква, и покрај нејзините напори да се претстави како независна.

Неколку официјални одлуки и изјави укажуваат на растечко усогласување на МПЦ-ОА со руските пораки и пораките на УПЦ. Во јуни 2025 година, архиепископот Стефан му го честиташе на митрополитот Онуфриј неговиот именден и го опиша третманот на украинската држава кон УПЦ како „прогон“, директно користејќи го јазикот што го користи Москва (како што може да се види подолу).

Никаде не се спомнува за укинување на законските ограничувања од страна на Киев за употреба на рускиот јазик во различни сфери од животот, укинување на мерките што ги кршат правата на етничките малцинства и прекинување на прогонот на канонската Украинска православна црква, изјави портпаролката на руското Министерство за надворешни работи, Марија Захарова, на 31 октомври 2025 година.

Дмитриј Полиански, првиот заменик-постојан претставник на Русија во ОН, исто така ја употреби истата реторика:

 

Светиот синод на МПЦ-ОА издаде соопштение во кое тврди дека УПЦ е „административно укината“ со Законот 8371, тврдејќи дека законодавството лишува „милиони верници“ од верска слобода.

 

 

Руската православна црква (РПЦ) го поздрави потегот на МПЦ-ОА, објавувајќи ја информацијата на веб-страницата на Одделот за надворешни црковни односи. Ова укажува дека потегот бил координиран, со цел да се зајакне пораката и да се претстави како израз на поддршка од „глобалното православие“ за УПЦ и РПЦ.

 

 

Донесувањето на Законот во Врховната рада на Украина во август 2025 година не ги прекина автоматски активностите на УПЦ. На црквата ѝ беа дадени (првично) девет месеци да се одвои од структурите на РПЦ откако Законот беше донесен.

Во март 2023 година, МПЦ-ОА го одби предлогот за сосослужување со независната Православна Црква на Украина (ПЦУ), зајакнувајќи го наративот што го делегитимира канонскиот статус на ПЦУ.

 

 

 

Поглаварот на МПЦ не зазеде активен став за осудата на изјавата на патријархот Кирил за „Света војна“ од 2024 година. Додека повеќето други цркви активно го изолираат патријархот Кирил како форма на протест, МПЦ-ОА испрати делегација на продолжена посета на РПЦ во октомври.

Марјан Николовски, долгогодишен набљудувач на црковната политика и уредник на Религија.мк (портал за религиозни вести), за Antidisinfo.net изјави дека ширењето на руската црковна пропаганда не е случајно, бидејќи Русија нема значително влијание во македонскиот политички и економски сектор.

Многу од сегашните проруски коментари на хиерархијата на МПЦ-ОА не постоеја пред само две или три години, изјави тој. Црквата се користи за ширење пропаганда за позитивно афирмирање на Руската православна црква и руската држава во Македонија. 

 

Тој објаснува дека овој наратив се стреми да ја убеди јавноста дека Русија „ќе го спаси православието од „злиот“ Запад“, а истовремено ќе ги промовира руските вредности како дел од истиот процес.

Литургија.мк како портал за руската црковна пропаганда

Русија ја смета Украина за дел од „Рускиот свет“, кој ги вклучува Украина и Белорусија како основна група земји каде што Руската православна црква промовира русификација на општеството.

Оваа доктрина го негира постоењето на посебен украински идентитет и правото на Украинците сами да ја кројат својата иднина. Кога патријархот Кирил ја прогласи руската агресија во Украина за „Света војна“ во март минатата година, тој ги скицираше и контурите на „рускиот свет“.

Границите на Рускиот свет (Руски Mир) како духовен и културно-цивилизациски феномен се значително пошироки од државните граници и на сегашната Руска Федерација и на Голема историска Русија, се наведува во декларацијата.

Од 2022 година, низ целиот православен пејзаж, информативните портали што го покриваат православието од перспектива блиска до позициите на Москва никнаа како печурки.

Во Северна Македонија, еден таков портал е Литургија.мк, кој започна да објавува стории кон крајот на 2023 година. Веб-страницата функционира како продолжена рака на МПЦ-ОА, без целосно да го наведе тоа. 

Едноставно пребарување на македонските регистрирани домени открива дека порталот е регистриран под МПЦ-ОА, а наведената адреса е примарна адреса на Македонската православна црква.

Тимот на Antidisinfo.net контактираше и со главниот уредник на Литургија.мк и со централните канцеларии на Македонската православна црква – Охридска архиепископија за да праша за поврзаноста на веб-страницата со нив и зошто е регистрирана на нивно име. Сепак, тие не одговорија до моментот на објавување на текстот.

Сепак, веб-страницата претставува искривена слика за црковната ситуација во Украина, потпирајќи се речиси целосно врз извори блиски до Руската, како и до Украинската православна црква, која историски е поврзана со Москва.

Иако спорадично веб-страницата користи официјални извори и некои реномирани публикации, огромното мнозинство од нејзината содржина што ја опфаќа украинската војна и УПЦ се базира врз стории објавени од OrthoChristian, англиска верзија на нејзиниот руски извор www.pravoslavie.ru, како и од Сојузот на православни новинари (UOJ) www.spzh.eu – медиум кој е недостапен во Украина, а над десетина лица поврзани со него се ставени под санкции.

На руската социјална мрежа ВКонтакте (VK), OrthoChristian се претставува како „страница под покровителство на Патријаршискиот културен совет, продуцент на најпопуларната религиозна страница во Русија, Pravoslavie.Ru“.

 

Литургија.мк има свој Фејсбук профил (6,2 илјади следбеници) каде што споделува статии првично објавени на веб-страницата.

Пребарувајќи за Украинската православна црква, може да се забележи наративна рамка што нагласува една единствена фракција, а ги потиснува останатите. Овој пристап тесно се совпаѓа со главните наративи на Руската православна црква и на Кремљ. Целта е да се обликува јавното мислење во Македонија, како и ставовите на свештенството на МПЦ-ОА, преку прикажување на наводен системски државен прогон на православието, додека истовремено се промовира улогата на Руската православна црква како негов заштитник.

Веб-страницата наведува дека нејзин примарен фокус е да ги информира читателите за црковните и општествените случувања во Северна Македонија и во светот и да објавува „компетентни и избалансирани анализи на црковните состојби, за да ве инспирира да заземете став (како читател) за актуелните црковни теми“.

Сепак, доста е тешко да се најде „балансирана анализа“ за Украина, бидејќи веб-страницата речиси секогаш објавува и преведува материјал од страници пријателски настроени кон Руската црква, без да дава сознанија од други независни извори или публикации. 

Затоа, текстовите за Украина претежно содржат елементи што се повторуваат, што е познато како наративно поплавување, при што медиумот постојано ги повторува истите пораки со интензивно известување за одредено прашање, во овој случај, прогонот на украинската црква. Ова може да се види во следниве области:

• Оспорување на правото на Украинците на независна православна црква, одвоена од руската (видете примери тука и тука)
• Употреба на навредлив јазик, нарекувајќи ги припадниците на ПЦУ расколници
• Емотивно обоени статии поврзани со затворање на цркви и тепања 
• Напаѓање на новостекнатата автокефалност на Православната црква на Украина (видете тука и тука)
• Напаѓање на историските права и прерогативи на Вселенскиот патријарх да доделува автокефалност, дискредитирајќи го како прокатолички 

Како последица на ова пристрасно известување, читателите, меѓу кои и свештенството во Северна Македонија, остануваат со искривено разбирање за ситуацијата во Украина. Со постојано истакнување на тврдењата за затворање на цркви, напади врз свештенството и прогон, веб-страницата во голема мера се потпира врз емоционалното засилување.

Во април 2024 година, МПЦ-ОА се дистанцираше од разни црковни новински портали, вклучувајќи го и „Литургија МК“, наведувајќи дека официјалните реакции и изјави во врска со МПЦ-ОА се шират само преку Синодот и назначеното лице за односи со јавноста.

Сепак, по подетално испитување, многу од официјалните канали на МПЦ-OA (веб-страниците на епархиите) формално го поддржаа нејзиното лансирање во 2024 година, како што е прикажано на снимките од екранот, што укажува на висок степен на институционална поддршка на МПЦ-OA.

---

---

Според Марјан Николовски, украинските дезинформативни наративи во македонски контекст имаат за цел да поттикнат „антиевропска клима обележана со силен евроскептицизам и зголемено анти-НАТО расположение“.

Литургија.мк може да има значително влијание врз тоа како се обликува јавното мислење кај верниците, бидејќи тие не се секогаш целосно свесни за сложеноста на геополитичките црковни прашања, вели тој.  

Претворање на судска расправа во забрана за православието

Статија на Литургија.мк од октомври, во која се дискутираат повиците на следбениците на УПЦ за тридневен пост ноќта пред судот во Украина да одлучи дали да ја запре активноста на Киевската митрополија, административниот центар на УПЦ, е пример за искривување на наративната рамка.

Оваа статија, како и многу други на веб-страницата, е преземена и преведена од извори за кои се знае дека се блиски до Руската православна црква – OrthoChristian.com. Сепак, овој превод е очигледно проблематичен бидејќи е исполнет со слоевити искривувања, вектор за увоз на ФИМИ наративи.

Само во овој текст од 224 зборови се идентификувани три случаи на дезинформации. Во воведот на текстот се вели дека УПЦ ги повикува православните христијани да постат и да се молат во исчекување на судското рочиште со кое државата сака да ја „затвори/забрани Црквата“.

Во овој конкретен случај, употребата на зборот „забрана на Црквата [македонски превод]“ имплицира две работи – забрана на целата УПЦ и сите нејзини 9.000-10.000 парохии преку едно судско рочиште, како и индиректна забрана на целото православие во Украина. Предметниот судски случај се занимаваше првенствено со забраната на Киевската митрополија на УПЦ.

Ова води до уште една неточност дека каква било таква забрана би влијаела врз „целата црква од нејзиниот главен административен центар до сите институции поврзани со неа“. Ова исто така не е вистина, бидејќи многу од големите манастири на УПЦ имаат свои посебни структури.

Кирил Ховорун, водечки украински теолог, коментирајќи ја можноста за забрана на УПЦ, изјави дека би било навистина тешко да се забрани црквата на парохиско ниво. Според него, судовите можат да ги отстранат парохиите од нивната официјална регистрација, но тие можат да продолжат да постојат без формално законодавство.

Портпаролот на УПЦ, митрополитот Климент, потврди:

Сега веќе имаме многу парохии без никаква регистрација, ниту поврзаност со државата, рече тој. Де јуре, тие се затворени, но де факто, законот не може да ги „затвора“ местата за богослужба. 

Кога се даваат информации за позадината, во статијата се наведува дека „државната кампања против православието сериозно започна во август минатата година“. Ова е силна порака, со која директно се напаѓа украинскиот претседател Зеленски за организирање и спроведување кампања против православната вера.

Функционирањето на независната Православна црква на Украина, која, според анкетите, има најголема поддршка меѓу православното население на Украина, покажува дека тоа не е случај.

Украинските власти донесоа закон со кој се забранува Руската православна црква во Украина и религиозните организации поврзани со РПЦ, бидејќи таа се смета за продолжение на воената машинерија на Путин. Тие не ја забранија УПЦ во целост.

Откако законот беше усвоен во август 2025 година, ѝ беше дадена речиси една година за да ги рационализира своите канонски врски и да не биде потчинета на Москва. Доколку УПЦ одлучи да се придружи на автокефалната Православна црква на Украина, на пример, ниту една од овие одредби нема да се применува и ќе продолжи да функционира без ограничувања.

Територијална и воена „нормализација“

Известувањето на Литургија.мк е несразмерно со вестите и извештаите што влијаат врз верските случувања на привремено окупираните украински територии од Русија.

Некои од известувањата, како примерот во сторијата подолу за Донецк, децидно тврдат дека Донецк е дел од Русија и може да се сметаат за директен обид за усогласување на јавната перцепција во Северна Македонија со територијалните претензии на Русија.

Статијата се занимава со ширењето на „значајни количини“ религиозна литература во „Донецката Народна Република“ — името на сепаратистичкиот ентитет што Русија го призна како „независен“ неколку дена пред да започне инвазијата, а потоа формално го анектираше.

Некритичкото известување за Донецк како дел од Руската Федерација е тврдење кое е длабоко проблематично во однос на официјалната позиција на Владата на Северна Македонија, која го поддржува територијалниот интегритет на Украина.

Неурамнотежен пристап

Русија и окупаторските власти спроведуваат забрана за бројот на христијански цркви на окупираните територии уште од почетокот на војната. Во голема мера едностраните ставови на „Литургија мк“, кои ја штитат Русија од какво било лошо однесување, можат да се окарактеризираат како селективно изоставување.

Истражувањето на „Новаја Газета“, објавено во април, за религиозните трендови во четирите региони на Украина окупирани од Русија, покажа дека религиозниот и конгрешанскиот плурализам сега во голема мера отсуствува. Во него се наведува дека протестантските заедници се намалиле за 360 отсто, додека заедниците поврзани со УПЦ се намалиле за 140 отсто. Ситуацијата е уште полоша кога станува збор за украинските католички заедници:

Католичката црква е речиси целосно збришана на окупираните територии: само една од 15-те католички парохии е останата, додека ниту една од 49-те парохии на украинската грчко-католичка црква што постоеле пред окупацијата веќе не постои, се вели во истражувањето на „Новаја Газета“.

Нема извештаи за убиени или киднапирани свештеници од страна на руските сили. Литургија.мк не ги споменува извештаите за убиени или киднапирани свештеници од страна на руските сили, како што е случајот со отец Степан Подолчак од УПЦ, за кој беше објавено дека бил убиен и мачен од руските окупатори во Херсонската област минатата година. Според локалните извештаи, тој продолжил да држи служби на украински јазик и одбил да премине во Руската православна црква.

Горенаведените примери покажуваат како прорускиот став на Македонската православна црква отвори канал за руски дезинформациски операции во овој дел на Балканот.

Силното потпирање на Литургија.мк врз извори пријателски настроени кон Москва, како што е OrthoChristian, често преку директен, непроверен превод на македонски јазик, го забрзува развојот на јавно мислење кое е наклонето кон руското оправдување за инвазијата на Украина.

 

 

 

Сите коментари и забелешки поврзани со овој и другите написи на Вистиномер, барањата за корекции и појаснувања, како и предлозите за проверка на изјавите на политичарите и ветувањата на политичките партии, можете да ги доставите преку овој формулар